Situatieschets
In Matagalpa, een stad met 200.000 inwoners in het centrale hoogland van Nicaragua voert de zoektocht naar genezing voor een gezinslid met een psychotische stoornis dikwijls langs een lange rij ‘hulpverleners’. Families geven hun spaarzame geld uit aan natuurgenezers, tovenaars en gebedsgenezers om iets aan de mysterieuze aandoening van hun naaste te doen. Een deel van de mensen vindt de weg naar de psychiater in Matagalpa. Deze werkt een half uur per dag in een openbare polikliniek om consulten te geven aan mensen die zijn privé-kliniek niet kunnen betalen. De psychiater noteert slechts het geslacht en de leeftijd van de patiënt, vraagt wat deze slikt en schrijft een recept uit. Aan dossiers of op- en afbouwschema’s doet hij niet. In de polikliniek zijn door het Ministerie van Gezondheid verstrekte klassieke antipsychotica aanwezig die mensen met een recept gratis kunnen afhalen. Ze worden meestal in ouderwets hoge doseringen voorgeschreven. Soms zijn de medicijnen op, dan dienen mensen ze in een apotheek te kopen. Zeer psychotische patiënten verwijst de psychiater voor een tijdelijke opname naar het enige psychiatrische ziekenhuis in de hoofdstad Managua. Het vervoer ernaartoe dienen familieleden zelf te regelen.
Sinds juli 2007 werkt er een tweede psychiater in Matagalpa. Deze is tijdens de ochtenden gestationeerd in het ziekenhuis van de stad en werkt in tegenstelling tot de andere arts wel met dossiers. Voor een consult met deze psychiater dient een afspraak te worden gemaakt. Op de betreffende dag wordt men vervolgens op volgorde van binnenkomst te woord gestaan. Een wachttijd van vier uur is dan geen uitzondering. Van samenwerking tussen de twee psychiaters is geen sprake.
Na een bezoek aan één van de twee psychiaters verandert er meestal niet veel voor de families. Zij weten nog steeds niet wat er met hun naaste aan de hand is en wringen zich nog altijd in allerlei bochten om de vreemde ziekte van hun gezinslid voor de buitenwereld verborgen te houden. In veel gevallen weigert het gezinslid bovendien de voorgeschreven medicijnen in te nemen of wordt medicatieinname na het optreden van bijwerkingen gestaakt. Ook wordt vaak niet begrepen dat de behandeling moet worden voortgezet nadat de psychotische verschijnselen verdwenen zijn en komt het voor dat de familie van behandeling afziet of deze afbreekt, omdat zij de voorgeschreven medicatie niet kan betalen. Tot slot gebeurt het regelmatig dat mensen zich omwille van hun geloof ontrekken aan behandeling. Het is God die geneest, en het geven van medicijnen is zondig omdat daarmee tegen God’s wil wordt ingegaan.
In oktober 2005 ging in de stad Matagalpa een project van start voor familieleden van mensen met een psychotische stoornis. De filosofie was eenvoudig: Wanneer het beter gaat met de mensen in de omgeving van een psychotisch persoon, zal het met hem of haar zelf óók beter gaan. De groep werd opgestart door een Nederlandse psychiatrisch verpleegkundige die in 2004 antropologisch onderzoek in Matagalpa verrichtte onder arme families met een psychotisch gezinslid. De Stedenband Tilburg-Matagalpa zocht fondsen voor het project en haar Matagalpese zusterorganisatie Comité Mano Vuelta (CMV) ondersteunde de logistiek van het initiatief ter plaatse.
Het nut van het bestaan van de groep werd binnen korte tijd al duidelijk; familieleden kwamen in grote getale naar de georganiseerde bijeenkomsten. Voor het eerst in hun leven deelden zij hun ervaringen met andere familileden en leerden zij hoe zij op een andere manier met hun zieke gezinslid konden omgaan.
Inmiddels zijn het de familieleden zelf die de verantwoordelijkheid voor het voortbestaan van de groep dragen. Een moeder van een zoon met schizofrenie, coördineert, samen met enkele vrijwilligers, het drukke activiteitenprogramma van de organisatie, een psychologe legt samen met stagiaires van de lokale Universiteit huisbezoeken af, en er is een lokaal bestuur. Het gaat dus goed, maar aan één ding is altijd gebrek: (praktische) kennis over psychotische stoornissen en hoe met een psychotisch persoon om te gaan.
